Belgisch antiek op de Arnhemse stoepen

deksel waterleiding 1935
Tot in Malburgen zijn de Belgische deksels te vinden.
Op heel veel plekken in de stad liggen ze: deksels. De meeste Arnhemmers lopen er gewoon overheen. Ik eigenlijk meestal ook, laten we eerlijk zijn. Maar wie af en toe zo’n schijf op de stoep bekijkt, ziet dat er bijzondere exemplaren tussen zitten. Sommige zijn al van voor de Tweede Wereldoorlog, een enkele zelfs ruimschoots uit de negentiende eeuw. Al dat antiek treden we met voeten.

En dat is niet erg, want daar zijn die gietijzeren ovalen voor gemaakt. Die oude waterleidingdeksels hebben vaak vreemd opschrift. “Cie Gle des Conduites d’Eau (Liège)”. Wat betekent die Franstalige kreet op onze Arnhemse stoepen? Ooit was de Compagnie Générale des Conduites d’Eau een waterleidingfabriek in de Waalse stad Luik.

Belang

Vanuit dat bedrijf werd in 1882 de Arnhemse Waterleidingmaatschappij opgericht, ook wel bekend als de Compagnie des Eaux d’Arnhem. De Luikse onderneming had er belang bij dat er in allerlei steden waterleidingen zouden komen. Dan konden die Belgen hun producten tenminste goed kwijt. Behalve in Arnhem zorgden dochterbedrijven van Compagnie Générale des Conduites d’Eau ook voor het water in onder meer Utrecht, Apeldoorn en Tiel.

Deze watermaatschappijen bouwden vaak een waterleidingsysteem dat was ontworpen door ingenieur Hidde Halbertsma. Vandaar dat veel waterleidingdeksels nog met het opschrift “Hydrant Systeem Halbertsma” versierd zijn. De oorspronkelijke Fries heeft ook het reservoir in de Waterberg bij Klarenbeek mede ontworpen. Ondanks deze noordelijke inbreng kunnen we vaststellen: we hebben hier ons kraanwater aan de Belgen te danken!

Sinds 1884

De oudste deksels in Arnhem dragen het jaartal 1884. Tot in de jaren 40 bleef de gewoonte om ze van een jaartal te voorzien, bestaan. Vandaar dat er ook een paar in Malburgen, dat in de jaren 30 ontstond, zijn te vinden. Na 1946 nam de gemeente Arnhem de waterleiding in eigen beheer. Het Belgische moederbedrijf ging niet met zijn tijd mee en sneuvelde in 1955.

Waarom zou je die peperdure, loeizware putdeksels vervangen als je ze al hebt? Vandaar dat ze op veel plekken nog gewoon liggen: ze zijn niet kapot te krijgen. Vermoedelijk zijn sommige wel van plaats veranderd in de loop van de tijd. Belgisch gietijzer van voor de oorlog; onverwoestbaar. Er is maar één bedreiging. Als het huidige waterleidingbedrijf Vitens een deel van de waterleiding vernieuwt, zullen ook de deksels daar verdwijnen.

Door Ben Schattenberg

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s