Bijzondere ijskelder lokt Van Rossems naar het Sonsbeekpark

ijskelder in Sonsbeekpark
Toepasselijk: de ijskelder in de winter.

Deze vrijdag is het te zien op tv: de Van Rossems bezoeken Arnhem. De bekende Utrechtse historicus Maarten van Rossem trekt met broer en zus langs allerlei Nederlandse steden om daar alles wat ze tegenkomen van commentaar te voorzien. Dat is de basis van een tv-programma, genaamd Hier zijn de Van Rossems. Of dat om aan te zien is? Geen idee, ik heb nog nooit een aflevering van bekeken.

Daar zal vrijdag wel verandering in komen. Ik ben benieuwd wat ze over onze stad te vertellen hebben. De plekken die voor de uitzending hebben bekeken, liggen in grote lijnen voor de hand: onder meer het Museum Arnhem, het station, de Eusebiuskerk en de John Frostbrug. Eén attractie is wel opvallend: de ijskelder in het Sonsbeekpark. Lang niet iedereen in Arnhem is daar ooit geweest.

Baron

Sommige bronnen melden dat dit bouwwerk stamt uit de Romeinse tijd. Dat kunnen we gerust beschouwen als apenkool. Een zekere Theodorus de Smeth heeft het rond 1812 laten bouwen. Deze baron bewoonde toen het landgoed Sonsbeek, het latere park. In zijn witte villa en alle andere plekjes waar hij graag zat liet hij naar verluidt zich ’s zomers graag voorzien van koele, witte wijn.

Hoe werkte die ijskelder? Eigenlijk was – en is – het niet meer dan een diep gat in een heuvel. De Smeth liet die opwerpen op een schaduwrijke plek met de grond uit de naastgelegen vijver, die hij liet uitgraven. Op en om het bouwwerk ligt dus een dikke laag aarde om het geheel goed te isoleren.  Als in de winter de vijver naast de heuvel bevroren was, haalden bedienden het ijs in brokken eruit en gooiden dat in die ijskelder.

Koude Vijver

Door die isolatie kon het twee jaar duren voor alle ijs weer gesmolten was. In de tussentijd diende de ruimte boven de ijskuil dus als ijskast. Niet voor niets heet de vijver naast de kelder de Koude Vijver. Niet alleen vanwege het ijs dat er vandaan kwam, maar ook omdat het smeltwater uit de ijskelder er weer op uit kwam. Het bouwwerk zelf was door de laag aarde bijna niet te zien; alleen een ingang op het noorden verraadde zijn aanwezigheid.

Maarten van Rossem met broer en zus
Maarten van Rossem (midden) bekijkt met broer en zus de ijskelder.

Volgens de ene bron stortte de kelder in 1817 al in. Volgens anderen is het ondergrondse gebouw nog tot 1919 gebruikt. Toen kwamen de efficiëntere koelkasten zoals wij die kennen op. Het deel boven het maaiveld verdween en de rest werd volgestort met aarde. Al gauw wist bijna niemand meer van het bestaan va de ijskelder af. Pas in 1999 werd die weer teruggevonden. Nu zijn er wel meer van dit soort kelders bewaard gebleven in Nederland, maar deze bleek bij nadere bestudering heel bijzonder te zijn.

Restaureren

“De cultuurhistorische waarde van de ijskelder in park Sonsbeek is groot, omdat het hier een kelder betreft met een bijzondere en unieke vorm”, zo luidt een rapport uit die tijd. “De kelder onderscheidt zich van andere ijskelders door de schuine zijwanden en de excentrisch geplaatste ingang.” Mede hierom kwam in 2005 het besluit om de restanten te restaureren en de gesloopte delen te herbouwen.

Dat kwam af in 2009. Zo kreeg Arnhem een apart monumentje terug. Op zomerse zondagen is het nog te bezichtigen.  Op de Van Rossems hebben de vele dode padden er vooral veel indruk gemaakt, begrijp ik uit het voorfilmpje. Ik neem toch aan dat baron de Smeth wel wild van hogere kwaliteit in zijn ijskelder had hangen.

‘Hier zijn de van Rossums’ zijn met hun aflevering over Arnhem te zien op vrijdag 5 februari om 20:25 op NPO 2.

Bron (onder meer): De IJskelder van baron De Smeth, door Jos Diender en Joop Morsink.

3 gedachtes over “Bijzondere ijskelder lokt Van Rossems naar het Sonsbeekpark

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s