Verdwenen galmgat Walburgiskerk kwam sterk terug

Zicht op de Walburgiskerk in 1913. De torens waren toen tweelingbroertjes.
Zicht op de Walburgiskerk (midden) in 1913. De torens waren toen nog tweelingbroertjes.

De Walburgiskerk is de oudste kerk van de stad. Nou ja, niet helemaal. Er is in de loop van de tijd heel erg veel aan gesleuteld en getimmerd, om maar niet meteen over de Slag om Arnhem te beginnen. Tijdens een van die talrijke restauraties is er ooit iets geks gebeurd.

Wie naar oude foto’s van de kerk kijkt, ziet dat de noordelijke van de twee torens ooit twee galmgaten had. Iedereen die vandaag langs de kerk loopt, ziet dat het er drie zijn. Hoe zit dat? Waarom kwam er na de Tweede Wereldoorlog ineens weer zo’n boogje bij? Om daar achter te komen, duiken we eens diep in de geschiedenis van het nog maar deels middeleeuwse bouwwerk.

Buiten de stad

Het kerkgebouw was oorspronkelijk helemaal niet bedoeld voor de bewoners van Arnhem. Die gingen naar een kerkje op de plek waar nu de Eusebius staat. Een groep geestelijken uit Tiel kregen van graaf Reinoud van Gelre toestemming het bakstenen gevaarte neer te zetten, enkel en alleen voor henzelf. Het stadsbestuur had niets te vertellen over het stukje grond waar de kerk verrees. De bouw begon in 1315.

Walburgiskerk voor en na de oorlog.
Walburgiskerk voor en na de Tweede Wereldoorlog. De verandering van de noordertoren (rechts) is duidelijk te zien.

Volgens sommige bronnen was het werk klaar rond 1350. Middeleeuwers bouwden niet zo snel. Vanaf het begin had de kerk aan de westkant min of meer het uiterlijk zoals we die nu kennen: de puntgevel met aan beide kanten een toren. De middeleeuwse bouwmeester had de westkant van de noordtoren bovenin met drie bogen uitgerust. Waarom?

Heilige Drieëenheid

Volgens de ene bron om de Heilige Drieëenheid uit te beelden. Volgens de andere omdat twee galmgaten in beide torens zo saai is. Het echte antwoord: we weten het gewoon niet helemaal zeker meer, want we kunnen het niet meer vragen aan iemand die al zeker zeven eeuwen dood is.

Van de zeventiende tot de vroege negentiende eeuw was het gotische gebouw niet in gebruik als kerk, maar als opslagplaats en gevangenis. Vanaf 1808 mochten de katholieken er weer gebruik van maken. In de tussentijd was het baksteengevaarte sleets geraakt en was een restauratie noodzakelijk. De parochie trok daarvoor de toen beroemde kerkarchitect Theo Molkenboer aan.

Donderend geraas en stofwolken

Die kapte in rond 1855 de vierkante, middeleeuwse pilaren af tot ronde pilaren. Die waren vervolgens niet meer sterk genoeg om de zware noordertoren te dragen. Een donderend geraas was het vervolg. Vijftig jaar later herinnert een ooggetuige wat hij zag toen de stofwolken weer waren opgetrokken. “Daar stond de kap van den noordelijken toren nog slechts op de twee buitenste muren, de twee binnenste waren ingevallen en hadden op hun weg een groot deel van het dak meegenomen en het inwendige der kerk meerendeels vernield.”

Hebben de Arnhemmers toen die blunderende Molkenboer bij kop en kont gepakt en hem via de poort de stad uit gejonast? Welnee. Hij kreeg zelfs een nieuwe opdracht om de kerk nog eens te restaureren. Daarbij bouwde hij onder meer de toren opnieuw op, dit keer met twee galmgaten. Dat vond hij wel zo symmetrisch en rustig voor het oog. Net zoals andere architecten in die tijd maakte hij zijn eigen versie van de middeleeuwen.

Duits vliegtuig

Tijdens de Slag om Arnhem in 1944 raakte een Duits vliegtuig de veelgeplaagde noordertoren met zijn vleugel. De piloot kwam om en de toren raakte beschadigd. In de dagen erna raakte de kerk en zijn omgeving helemaal in de vernieling. Na de oorlog nam Godfried Leeuwenberg de restauratie voor zijn rekening. Hij wilde de Walburgis in zijn middeleeuwse gedaante herstellen.

Bij de herbouw van de noordelijke toren kwamen de door Molkenboer geruïneerde drie bogen daarom weer terug. Leeuwenberg maakte echter één foutje. Of drie, eigenlijk. Hij dacht dat de toren aan alle vier de kanten drie galmgaten had gehad. Die kwamen er dan ook, tijdens de restauratie tussen 1947 en 1951.

Zinloos?

Die drie galmgaten hebben ergens iets zinloos. Volgens mij hebben er na 1951 nooit meer klokken achter gehangen. Of wel? Ze geven de kerk in elk geval een bijzondere, heel eigen aanblik. Echt authentiek is wel anders.

Bron (onder meer): Arneym.nl, Walburgisarnhem.nl. Foto's via onder meer via Rob Garritsen

Een gedachte over “Verdwenen galmgat Walburgiskerk kwam sterk terug

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s