Koepelgevangenis ideale plek voor sierlijke sport

Koepel Arnhem
Justitie stoot het gebouw in 2016 af.
Wel eens van ‘tricking’ gehoord? Ik kende het ook niet. Het is een combinatie van bewegingen uit vechtsporten, zoals karatetrappen, met dansbewegingen. Zo krijg je een soort van sierlijke, acrobatische dans. En in Arnhem bestaat er kennelijk een bloeiende scene die deze sierlijke sport beoefent.

Dit verschijnsel is redelijk nieuw, maar de tricking-scene zoekt een oude omgeving. Voor die sport heb je nogal wat bewegingsruimte nodig. Je moet alle kanten op kunnen, niet in de laatste plaats naar boven. Dus niet elk buurthuis is er geschikt voor. Laten we op zoek gaan naar een oude kerk of zo, dachten de beoefenaars. Staat er in Arnhem iets wat hier geschikt voor is?

Strapatsen

Dat is er inderdaad: penitentiaire inrichting Arnhem, lokatie De Berg. De wie? Voor de meeste Arnhemmers: de Koepelgevangenis. Justitie stoot het enorme gebouw af in 2016, weten we sinds deze week. De grote binnenplaats is uitermate geschikt voor de strapatsen van de tricking-beoefenaars. Ze hoeven alleen nog maar wat matten neer te leggen en klaar is Kees. Het is nog maar een plan, maar het lijkt een aardige kans van slagen te hebben.

De ligging van de gevangenis is erg bijzonder.
De ligging van de gevangenis is erg bijzonder.
De mooi gelegen koepel is een indrukwekkend monument. In 1881 besloten ze in Den Haag dat Arnhem een eigen gevangenis moest hebben. Ook is in die tijd bedacht dat alle gevangenen in een eigen cel moesten zitten, afgezonderd van de rest van de wereld. Hoe houd je ruim tweehonderd gedetineerden in de gaten met zo min mogelijk personeel? Camera’s en beeldschermen waren er in die tijd nog niet.

Eén bewaker

Bouw alle cellen in een cirkel, bedacht de Engelsman Jeremy Bentham een kleine eeuw daarvoor al. Eén bewaker in het midden is dan genoeg om in elk geval alle celdeuren te kunnen zien. Zo verrezen in Nederland na 1881 meerdere koepelgevangenissen volgens dit zogeheten panopticum-principe. Naast in Arnhem kregen ook Haarlem en Breda zo’n rond, bakstenen gevaarte.

De architect die deze gebouwen ontwierp, heette heel toepasselijk Johan Metzelaar. Voor die tijd was zijn Arnhemse schepping een hypermoderne bajes. Veel oorspronkelijke elementen zijn goed bewaard gebleven, tot aan de kraantjes waarmee de gevangenen hun handen konden wassen aan toe.

Big Brother

Ook bijzonder aan de Arnhemse koepel is zijn ligging op een heuvel. Daarom is het grauwe gebouw al van ver te zien. Het lijkt wel of hij vanuit zijn dichtgeknepen celraampjes uitkijkt over de wijde omgeving, alsof hij wil zeggen: big brother is watching you! De immense koepel bepaalt voor een deel het stadsbeeld van Arnhem-West.

Sinds zijn voltooiing in 1886 zuchten de gevangenen achter de onverbiddelijke tralies van het baksteenkolos. Dat worden er nu steeds minder; langzaam laat Justitie het gebouw leeglopen. Over een jaartje zal de laatste gevangene de zware poort achter zich dichttrekken om er nooit meer terug te keren. Tenzij hij na zijn vrijlating van tricking blijkt te houden.

Eigentijds

Deze plannen voor de koepel geeft een beeldbepalend Arnhems monument een hippe, eigentijdse bestemming. Verleden en moderniteit gaan hand in hand. Dat vindt ook initiatiefnemer Dabir Nawabi. Hij schrijft: “Ons projectthema ‘bewegingsvrijheid’ blijft trouw aan het verleden van de koepelgevangenis.” ’t Is maar hoe je het bekijkt…

Foto: "Arnhem - Wilhelminastraat bij 16 - Cellencomplex - 2" door Basvb - Eigen werk. Licentie CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons.

5 gedachtes over “Koepelgevangenis ideale plek voor sierlijke sport

  1. Heb toevallig net de Atlas 50 grote gemeentes 2015 die net uit is bij me op de deur zien ploffen. Hun grote conclusie: Steden met veel (vooroorlogs) erfgoed lopen weg van de rest. Des te meer reden voor een mooie herontwikkeling. Dat PI de Berg, eerst verscholen achter hoge muren, vrijkomt is dus net zo goed een grote kans als een bedrijging.

    Like

  2. Je kunt overigens bijna een lijstje maken he… 1. Wat leent zich voor activiteiten in een grote ronde ruimte (en maakt daar ook volledig gebruik van) en 2. Is in principe in de exploitatie winstgevend zodat we niet straks na drie faillissementen met een verloederend pand zitten?

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s